ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಹಲವು ಸಮಾನಾಂತರ ನದಿಗಳಂತೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ: ಗುಹೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು; ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಕ್ಕಾಗಿ ನೆಲ, ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಡಿಸುವ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಶೈಲಿಗಳು; ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆಸ್ಥಾನ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು; ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಸಮಕಾಲೀನ ರಂಗಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಆಧುನಿಕ ಚಳವಳಿಗಳು. ಹಲವು ಜಾನಪದ ಶೈಲಿಗಳಿಗೆ ಇಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಿ (GI) ರಕ್ಷಣೆ ಇದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ನೆಲೆ.
ಭೀಮಬೇಟ್ಕಾದ ಶಿಲಾಶ್ರಯಗಳು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಪದರದ ಮೇಲೆ ಪದರವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ — ಬೇಟೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳು, ನರ್ತಿಸುವ ಆಕೃತಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು — ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪದರಗಳನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಲವು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನವೆಂದು ಕಾಲನಿರ್ಣಯಿಸಿದ್ದಾರೆ (ಅಂದಾಜುಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಭಿನ್ನ; ಆರಂಭಿಕ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ). ಭಾರತೀಯ ದೃಶ್ಯಕಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಗೋಚರ ಬೇರು ಇವು — ಮತ್ತು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ (2003).
ಅಜಂತಾದ ಬೌದ್ಧ ಗುಹಾ ವಿಹಾರಗಳು (ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಸು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ) ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ — ಪ್ರಶಾಂತ ಬೋಧಿಸತ್ವರು, ಜಾತಕ ಕಥೆಗಳು, ಆಸ್ಥಾನ ಜೀವನ — ಖನಿಜ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ರೇಖೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ದವದಿಂದ ಚಿತ್ರಿತ. ಬಾಗ್ನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರದ ದೇವಾಲಯ ಪರಂಪರೆಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ, ಎಲ್ಲ ನಂತರದ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ಆಕೃತಿಚಿತ್ರಣದ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಇವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು.
ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳು (ಮಟ್ಟಾಂಚೇರಿ ಮುಂತಾದವು) ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ — ನೈಸರ್ಗಿಕ ವರ್ಣಗಳ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಐದು-ಬಣ್ಣಗಳ ಫಲಕದಲ್ಲಿ (ಪಂಚವರ್ಣ: ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ಹಸಿರು, ಕಪ್ಪು, ಬಿಳಿ) ದುಂಡಾದ, ಆಭರಣಭರಿತ ದೇವತೆಗಳು. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ದೇವಾಲಯ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿನಿರ್ಮಾಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದ ಈ ಶೈಲಿ ಕುಗ್ಗಿ, 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವಿಸಿತು; ಇಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಕಲಾಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಮನೆ-ಹಳ್ಳಿಗಳ ಆಚರಣಾ ಕಲೆ — ಇಂದು ಜಗತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಲ್ಲಿ ತೂಗುಹಾಕುವ ಕಲೆ.
ಮಿಥಿಲಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ತಮ್ಮ ಅಂಗಳ ಮತ್ತು ಮದುವೆಮನೆಯ ಕೋಣೆಯ (ಕೋಹಬರ್) ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ದೇವತೆಗಳು, ವಿವಾಹ ಸಂಕೇತಗಳು, ಮೀನು, ನವಿಲು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ — ಯಾವ ಜಾಗವನ್ನೂ ಖಾಲಿ ಬಿಡದ ರೇಖಾಸಾಂದ್ರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ. 1930ರ ದಶಕದ ಭೂಕಂಪವೊಂದು ಗೋಡೆಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ತೆರೆದ ಮೇಲೆ, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1960ರ ದಶಕದ ಬರಗಾಲದ ಉಪಕ್ರಮವೊಂದು ಕಲೆಯನ್ನು ಕಾಗದಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಮಧುಬನಿ ಖ್ಯಾತ ಗ್ಯಾಲರಿ ಕಲೆಯಾಯಿತು. ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಗಳು (ಬಣ್ಣ ತುಂಬಿದ ಆಕೃತಿಗಳ ಭರ್ನಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೇಖೆಯ ಕಚ್ನಿ) ವಿಕಸಿಸಿದವು — ಸೀತಾ ದೇವಿ, ಗಂಗಾ ದೇವಿ, ಮಹಾಸುಂದರಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಬೌಆ ದೇವಿ ಅವರಂತಹ ಕಲಾವಿದೆಯರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವ ಗಳಿಸಿದರು.
ವಾರ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿ ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟಿನ ಲೇಪದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ: ವೃತ್ತ, ತ್ರಿಕೋನ ಮತ್ತು ರೇಖೆಗಳು ಬಿತ್ತನೆ, ಸುಗ್ಗಿ, ಮದುವೆ ಮತ್ತು ವಾದಕನ ಸುತ್ತ ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ಸಾಗುವ ತಾರ್ಪಾ ನೃತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಆಚರಣಾ ವಿವಾಹ ಚಿತ್ರಗಳು (ಚೌಕ್) ಇದರ ಹೃದಯ. ಜಿವ್ಯಾ ಸೋಮಾ ಮಾಶೆ (ಪದ್ಮಶ್ರೀ) 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಲಿಯನ್ನು ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಗೂ ತಂದರು — ಅದರ ಜೀವಂತ, ಪವಿತ್ರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತಲೇ.
"ಬಟ್ಟೆ-ಚಿತ್ರ" ಎಂಬರ್ಥದ ಸುರುಳಿ ಮತ್ತು ಫಲಕ ಚಿತ್ರಕಲೆ. ಪುರಿ ಬಳಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಗ್ರಾಮ ರಘುರಾಜಪುರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ಒಡಿಶಾದ ಪಟ್ಟಚಿತ್ರ ಜಗನ್ನಾಥ ಆರಾಧನೆಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದೆ — ಹುಣಸೆ ಅಂಟಿನಿಂದ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕೃತ ಅಂಚುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ-ವರ್ಣ ಚಿತ್ರಗಳು; ಚಿತ್ರಕಾರರು ದೇವಾಲಯದ ಆಚರಣಾ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನೂ ನವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಂಗಾಳದ ಸಂಬಂಧಿತ ಪಟುಆ ಸುರುಳಿ ಚಿತ್ರಕಾರರು ಸುರುಳಿ ಬಿಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಅವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ (ಪಟೇರ್ ಗಾನ್) — ಚಿತ್ರಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಒಂದೇ ಆಗಿ.
ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಗೊಂಡರು ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ನೆಲಗಳನ್ನು ಕುಲದೇವತೆಗಳು, ಮರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜನಗಢ ಸಿಂಗ್ ಶ್ಯಾಮ್ ಈ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಚುಕ್ಕಿ-ಗೆರೆ ತುಂಬುವಿಕೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಕಡುವರ್ಣದ ಅಕ್ರಿಲಿಕ್ ಕೃತಿಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು — ಇದರಿಂದ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಜನಗಢ ಕಲಂ" ಎನ್ನಲಾಗುವ) ಶಾಲೆಯೊಂದು ಹುಟ್ಟಿ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ — ದ ಲಂಡನ್ ಜಂಗಲ್ ಬುಕ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಸ್ಟ್ಸೆಲ್ಲರ್ ಆದ ಭಜ್ಜು ಶ್ಯಾಮ್ ಅವರಂತಹವರು ಸೇರಿ.
ಫಡ್ ಚಿತ್ರಗಳು ವೀರದೇವರುಗಳಾದ ಪಾಬೂಜಿ ಮತ್ತು ದೇವನಾರಾಯಣರ ಉದ್ದನೆಯ ಅಡ್ಡ ಬಟ್ಟೆ ಸುರುಳಿಗಳು — ಭೋಪಾ ಪೂಜಾರಿ-ಗಾಯಕರು ಇವನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ದು, ರಾತ್ರಿ ದೀಪ ಬೆಳಗಿದ ಸುರುಳಿಯ ಮುಂದೆ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ — ಸಾಗಿಸಬಹುದಾದ ದೇವಾಲಯ. ಭಿಲ್ವಾರಾದ ಜೋಶಿ ಕುಟುಂಬ ಇದರ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಚಿತ್ರಕಾರ ಪರಂಪರೆ. ಪಿಚ್ವಾಯಿ ಚಿತ್ರಗಳು — ನಾಥದ್ವಾರಾದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಾಥಜಿ ದೇವರ ಹಿಂದೆ ತೂಗುಹಾಕುವ ದೊಡ್ಡ ಬಟ್ಟೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳು — ಕಮಲದ ಕೊಳ ಮತ್ತು ಗೋವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೃಷ್ಣನ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತವೆ; ಈಗ ಸಂಗ್ರಾಹಕರ ಅಮೂಲ್ಯ ಕಲೆಯೂ ಹೌದು.
ಕಾಳಿಘಾಟ್ ಚಿತ್ರಕಲೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿಘಾಟ್ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತ ಹುಟ್ಟಿತು: ದೇವತೆಗಳ ಚುರುಕಾದ, ದಿಟ್ಟ ಜಲವರ್ಣ ಚಿತ್ರಗಳು — ಜೊತೆಗೆ ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಬಾಬುಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಗರಣಗಳ ಚುರುಕು ವ್ಯಂಗ್ಯಗಳು — ಯಾತ್ರಿಕರ ನೆನಪಿನ ಕಾಣಿಕೆಗಳಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು; ಇದರ ಬೀಸು ಕುಂಚರೇಖೆ ಮುಂದೆ ಜಾಮಿನಿ ರಾಯ್ ಅವರಂತಹ ಆಧುನಿಕ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು. ತೆಲಂಗಾಣದ ಚೇರಿಯಾಲ್ ಸುರುಳಿಗಳು ಕಥೆಗಾರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಬಳಸುವ ಕಡುಬಣ್ಣದ ಕಥನ ಸುರುಳಿ ಚಿತ್ರಗಳು — GI ಮಾನ್ಯತೆ ಸಹಿತ; ಅವುಗಳ ಕೆಂಪು-ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಫಲಕಗಳು ಜಾತಿ-ಪುರಾಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ದೃಶ್ಯದಿಂದ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತವೆ.
ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಲಾಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ನಗರಗಳು.
ಅಕ್ಬರ್, ಜಹಾಂಗೀರ್ ಮತ್ತು ಷಹಜಹಾನರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಯಶಾಲೆಗಳು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಪರಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾವಲೋಕನದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದು ರತ್ನಸದೃಶ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನಾಗಿಸಿದವು: ರಾಜವಂಶದ ವೃತ್ತಾಂತಗಳು (ಅಕ್ಬರ್ನಾಮಾ), ಪಕ್ಷಿ-ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಿಸರ್ಗೇತಿಹಾಸ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಮತ್ತು ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು. ಬಸಾವನ್, ದಸ್ವಂತ್, ಉಸ್ತಾದ್ ಮನ್ಸೂರ್ (ಜಹಾಂಗೀರನ ವನ್ಯಜೀವಿ ಚಿತ್ರಕಾರ, "ನಾದಿರ್ ಅಲ್-ಅಸ್ರ್" ಎಂದು ಗೌರವಿತ) ಮತ್ತು ಅಬುಲ್ ಹಸನ್ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಕಾರರು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಯಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಚದುರಿತು — ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಬೀಜವಾಯಿತು.
ಹಿಂದೂ ಆಸ್ಥಾನಗಳು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದವು: ಮೇವಾಡದ ದಿಟ್ಟ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಪುಟಗಳು, ಬೂಂದಿ-ಕೋಟಾದ ಸಮೃದ್ಧ ಬೇಟೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಕಿಶನ್ಗಢದ ನೀಳಸೆಳೆತದ, ಗೀತಾತ್ಮಕ ರಾಧೆ (ಚಿತ್ರಕಾರ ನಿಹಾಲ್ ಚಂದ್ ಜೊತೆ ತಳುಕುಹಾಕಲಾದ ಖ್ಯಾತ "ಬನಿ ಠನಿ" ಚಿತ್ರ), ಬಿಕಾನೇರ್, ಜೈಪುರ ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು. ಪಂಜಾಬ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಪಹಾಡಿ ಶಾಲೆಗಳು — ಬಸೋಹ್ಲಿಯ ಪ್ರಖರ ತೀವ್ರತೆ ಗುಲೇರ್-ಕಾಂಗ್ರಾದ ಕೋಮಲ ನೈಸರ್ಗಿಕತೆಗೆ ಮೃದುವಾಗುತ್ತಾ (ಪಂಡಿತ್ ಸೇವು, ಮನಕು ಮತ್ತು ನೈನ್ಸುಖ್ ಎಂಬ ಚಿತ್ರಕಾರ ವಂಶದೊಂದಿಗೆ) — ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ನೀಡಿದವು: ಗೀತ ಗೋವಿಂದ, ರಾಗಮಾಲಾ (ರಾಗವನ್ನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿಸುವ) ಸರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಮಳೆ ತೊಳೆದ ರಮ್ಯ ದೃಶ್ಯಗಳು.
ತಂಜಾವೂರಿನ ಮರಾಠಾ ಆಸ್ಥಾನದಿಂದ (17–19ನೇ ಶತಮಾನಗಳು) ಅರಳಿದ ತಂಜಾವೂರು ಚಿತ್ರಕಲೆ ದೇವತೆಗಳ ಸಾಂದ್ರ ಅಲಂಕೃತ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ — ಚಿನ್ನದ ಹಾಳೆ ಹೊದಿಸಿ ಗಾಜಿನ ಹರಳುಗಳನ್ನು ಕೂರಿಸಿದ ಗೆಸ್ಸೊ ಉಬ್ಬುಕೆಲಸ, ದೇವಾಲಯ ವೈಭವವನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತಾ. ಸಂಬಂಧಿತ ಮೈಸೂರು ಶಾಲೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೇಖೆ, ಮೃದು ವರ್ಣ ಮತ್ತು ನಾಜೂಕು ಚಿನ್ನದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಒಲವು ತೋರುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತ ಭಕ್ತಿಕಲೆಗಳು — ಸಂಗ್ರಾಹಕರಿಗೆಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪೂಜಾಗೃಹಗಳಿಗೂ ರಚಿತ.
"ಲೇಖನಿ-ಕುಶಲತೆ" — ಬಿದಿರಿನ ಕಲಂ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ (ಅಳಲೆಕಾಯಿ, ಮಂಜಿಷ್ಠ, ಕಬ್ಬಿಣ-ಕಪ್ಪು) ಹತ್ತಿಬಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ಕಥನ ಚಿತ್ರಣ — ವಿಸ್ತೃತ ಬಣ್ಣ-ಸ್ಥಿರಕ (ಮಾರ್ಡಂಟ್) ತೊಳೆತಗಳ ಮೂಲಕ ಬಣ್ಣ ಗಟ್ಟಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕಾಳಹಸ್ತಿ ಶೈಲಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ತೂಗುಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ದೇವಾಲಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಹಸ್ತದಿಂದ ಬಿಡಿಸುತ್ತದೆ; ಮಚಲೀಪಟ್ಟಣಂ ಶೈಲಿ ಕೈಚಿತ್ರಿತ ವಿವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಚ್ಚು-ಮುದ್ರಣ ಬಳಸುತ್ತದೆ — ಮತ್ತು 17–18ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಜವಳಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ಅನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಿಂಟ್ಜ್ನ ಬೃಹತ್ ರಫ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಬಟ್ಟೆ ಒದಗಿಸಿತು.
ವಸಾಹತು ಕಲಾಶಾಲೆಗಳಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಬಿಯೆನ್ನಾಲೆಗಳವರೆಗೆ.
ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ (1848–1906) ಯುರೋಪಿಯನ್ ತೈಲವರ್ಣ ತಂತ್ರವನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಭಾರತೀಯ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯ ನಾಯಕಿಯರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದರು — ಬಳಿಕ ತಮ್ಮದೇ ಶಿಲಾಮುದ್ರಣ ಮುದ್ರಣಾಲಯದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ-ಸರಸ್ವತಿಯರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೆಗಳ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ತಂದರು — ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿಂದೂ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು. ಸರದಿಯಂತೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮತ್ತು ಟೀಕೆ ಎರಡನ್ನೂ ಪಡೆದ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯ ನಡುವಣ ತಿರುಗಣಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
ವಸಾಹತು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಕಲೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅಬನೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ವಲಯ (ಇ. ಬಿ. ಹ್ಯಾವೆಲ್ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ) ಮೊಘಲ್-ಪಹಾಡಿ ಕಿರುಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಕಲೆಯಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ "ವಾಶ್ ತಂತ್ರ" ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು — ಅವರ ಭಾರತ ಮಾತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಲಾಂಛನವಾಯಿತು. ನಂದಲಾಲ್ ಬೋಸ್ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಶಾಂತಿನಿಕೇತನಕ್ಕೆ ಒಯ್ದು, ಕಲೆಯನ್ನು ಗಾಂಧಿಯವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಗೆ ಬೆಸೆದರು (ಅವರ ಹರಿಪುರ ಫಲಕಚಿತ್ರಗಳು ಖ್ಯಾತ) ಮತ್ತು ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು; ಜಾಮಿನಿ ರಾಯ್ ಬದಲಿಗೆ ಕಾಳಿಘಾಟ್-ಜಾನಪದ ಸರಳತೆಯತ್ತ ತಿರುಗಿದರು, ಮತ್ತು ಅಮೃತಾ ಶೇರ್-ಗಿಲ್ (1913–1941) ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಅಜಂತಾದ ಲಾಲಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದು ಭಾರತೀಯ ಬದುಕಿನ ಬೆಳಕುಭರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್ — ಎಫ್. ಎನ್. ಸೂಜಾ, ಎಸ್. ಎಚ್. ರಜಾ, ಎಂ. ಎಫ್. ಹುಸೇನ್, ಕೆ. ಎಚ್. ಆರಾ ಮತ್ತು ಸಹವರ್ತಿಗಳು — ಭಾರತೀಯ ಕಲೆ ತನ್ನದೇ ಷರತ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು: ರಜಾ ಅವರ ನಂತರದ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಬಿಂದು ಧ್ಯಾನಗಳು, ಹುಸೇನ್ ಅವರ ನಾಗಾಲೋಟದ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಸರಣಿಗಳು, ಸೂಜಾ ಅವರ ಪ್ರಖರ ಆಕೃತಿಚಿತ್ರಣ. ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿ. ಎಸ್. ಗಾಯತೊಂಡೆ ಅವರ ಬೆಳಕಿನ ಅಮೂರ್ತಕಲೆ, ತಯ್ಯಬ್ ಮೆಹ್ತಾ, ಅಕ್ಬರ್ ಪದಮ್ಸೀ, ಕೆ. ಜಿ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿತಾ ಸಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ನಳಿನಿ ಮಲಾನಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ — ಇಂದಿನ ಸಮೃದ್ಧ ಸಮಕಾಲೀನ ರಂಗ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ-ಮುಜಿರಿಸ್ ಬಿಯೆನ್ನಾಲೆಯಂತಹ ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಸೇತುವೆ.