ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಮೂಲಪುರುಷರು
ಭರತ ಮುನಿ
ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಯಾರ ಹೆಸರಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಋಷಿ — ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ, ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಭೂತ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥ ಅದು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೋ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯೋ — ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಮಾತನಾಡುವ ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ "ಭರತ" ಹೆಸರಿಟ್ಟರು.
ತಾನ್ಸೇನ್
ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಕ್ಬರನ ಆಸ್ಥಾನದ "ನವರತ್ನ"ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ದಂತಕಥಾತ್ಮಕ ಗಾಯಕ; ಅನೇಕ ಘರಾಣೆಗಳು ತಮ್ಮ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಪುರುಷ. ಗ್ವಾಲಿಯರ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ತಾನ್ಸೇನ್ ಸಮಾರೋಹದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಶ್ರೀಮಂತ ಶಂಕರದೇವ
ಸಂತ, ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಕ — ಸತ್ರಿಯಾ ನೃತ್ಯ, ಬೊರ್ಗೀತ್ ಭಕ್ತಿಗೀತೆ ಮತ್ತು ಅಂಕೀಯಾ ನಾಟ್ ರಂಗಪ್ರಕಾರಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ — ಮಠೀಯ ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಯೊಳಗೆ ಅಸ್ಸಾಮಿನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವರು.
ಪುರಂದರ ದಾಸರು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಪುರಂದರ ದಾಸರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಬೋಧನಾಕ್ರಮವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದರು; ತ್ಯಾಗರಾಜ, ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರ್ ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ — 18ನೇ ಶತಮಾನದ "ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು" — ದಕ್ಷಿಣದ ಭಂಡಾರದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಭಕ್ತಿ ಮೇರುಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
ಪುನರುಜ್ಜೀವಕರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆ ಕಟ್ಟಿದವರು
ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರ್
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ನೊಬೆಲ್ ಪುರಸ್ಕೃತರು (1913); ಅವರ ಹಾಡುಗಳೇ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವಾದವು (ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ), ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ ಅವರ ವಿಶ್ವಭಾರತಿ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಮ್ಮಟವಾಯಿತು.
ರುಕ್ಮಿಣಿ ದೇವಿ ಅರಂಡೇಲ್
ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ (1936) ಭರತನಾಟ್ಯದ ಆಧುನಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮರುರಂಗಪ್ರವೇಶದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದರು — ಹಿಂದಿನ ದೇವಾಲಯ ಕಲೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೌರವ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ರಂಗ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.
ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್
ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ (1930) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ — ಕಥಕಳಿ ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಅನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಆಧುನಿಕ ಯುಗಕ್ಕೆ ಕೇರಳದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ಒದಗಿಸಿದವರು.
ಕಮಲಾದೇವಿ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ; ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಕರಕುಶಲ ಮತ್ತು ಕೈಮಗ್ಗಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿ, ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಚಳವಳಿ ಸೇರಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನೆರವಾದರು.
ವಿಷ್ಣು ನಾರಾಯಣ ಭಾತಖಂಡೆ ಮತ್ತು ವಿ.ಡಿ. ಪಲುಸ್ಕರ್
ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾನ್ ಆಧುನೀಕರಣಕಾರರು: ಭಾತಖಂಡೆ ರಾಗಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಥಾಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ ಸ್ವರಲಿಪಿಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದರು; ಪಲುಸ್ಕರ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ವಲಯಗಳ ಆಚೆಗೆ ಒಯ್ದ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು.
ಗುರು ಕೇಲುಚರಣ ಮಹಾಪಾತ್ರ
ಒಡಿಸ್ಸಿಯ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿ — ನರ್ತಕ, ನೃತ್ಯಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಗುರು; ಅವರ ಶೈಲಿ (ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತಾ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ ನೇತೃತ್ವದ ಶಿಷ್ಯವೃಂದ) ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಈ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಂಗೀತ ದಿಗ್ಗಜರು
ಎಂ.ಎಸ್. ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಕಂಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು — ಮಧುರೈಯಿಂದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ವೇದಿಕೆಯವರೆಗೆ (1966); ಭಾರತ ರತ್ನ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ.
ಪಂಡಿತ್ ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಕಿರಾಣಾ ಘರಾಣೆಯ ಮಹೋನ್ನತ ಖಯಾಲ್ ಕಂಠ; ಅವರ ಅಭಂಗಗಳು ಮತ್ತು "ಮಿಲೇ ಸುರ್ ಮೇರಾ ತುಮ್ಹಾರಾ" ಅವರನ್ನು ಕಛೇರಿ ಸಭಾಂಗಣದ ಆಚೆಗೂ ಜನಪ್ರಿಯರನ್ನಾಗಿಸಿದವು.
ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಜಾಗತೀಕರಿಸಿದವರು — ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ರ ಗುರು, ಯೆಹೂದಿ ಮೆನುಹಿನ್ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪ್ ಗ್ಲಾಸ್ರ ಸಹಕಲಾವಿದ, ಪರಂಪರೆಗಳಿಗೆ ಸೇತುವೆ ಕಟ್ಟಿದ ಕನ್ಸರ್ಟೊಗಳ ಸಂಯೋಜಕ.
ಉಸ್ತಾದ್ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ಲಾ ಖಾನ್
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಶಹನಾಯಿಯನ್ನು ಸಮಾರಂಭದ ಮೇಳವಾದನದಿಂದ ಏಕವಾದನದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದವರು; ಭಾರತದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಗಂಗಾ-ಜಮುನಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಾರಾಣಸಿಯ ಲಾಂಛನ.
ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
"ಭಾರತದ ಕೋಗಿಲೆ" — ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಏಳು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ ಅವರ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಧ್ವನಿಯಾಗಿಸಿದವು; ಸಹೋದರಿ ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ಒಂದು ದಂತಕಥೆ.
ಉಸ್ತಾದ್ ಜಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಉಸ್ತಾದ್ ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ಅವರ ಪುತ್ರ; ಭಾರತ ನೀಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತ ತಾಳವಾದ್ಯ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು — ಪ್ರತಿ ಮಹಾನ್ ಏಕವಾದಕರಿಗೂ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಹಿಡಿದು "ಶಕ್ತಿ" ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ವಿಜೇತ ಜಾಗತಿಕ ಸಮ್ಮಿಳನದವರೆಗೆ.
ಕಿಶೋರಿ ಅಮೋನ್ಕರ್
ತಮ್ಮ ಘರಾಣೆಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಆಳವಾದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಲೆಯಾಗಿ ಮರುರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಚಂಡ ಸ್ವಂತಿಕೆಯ ಖಯಾಲ್ ಪ್ರತಿಭೆ; ಮಹಾನ್ ಮೋಗುಬಾಯಿ ಕುರ್ಡೀಕರ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿ.
ಎಂ. ಬಾಲಮುರಳೀಕೃಷ್ಣ
ಬಾಲಪ್ರತಿಭೆ, ನಾವೀನ್ಯಕಾರ ಮತ್ತು ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರ — ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಧಿಸುತ್ತಲೇ ಹೊಸ ರಾಗ-ತಾಳಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವರು; ತಮ್ಮ ಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಬಹುಮುಖಿ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.
ನೃತ್ಯ ದಿಗ್ಗಜರು
ಟಿ. ಬಾಲಸರಸ್ವತಿ
ದೇವದಾಸಿ ಕಲಾವಂಶದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಣಿ; ಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಆಳದ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪೂಜನೀಯ — ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಸ್ವರವೂ ಹೌದು, ಪೂರಕವೂ ಹೌದು.
ಪಂಡಿತ್ ಬಿರ್ಜು ಮಹಾರಾಜ್
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಮೀರಿ ಕಥಕ್ನ ಮುಖ: ನರ್ತಕ, ಗಾಯಕ, ನೃತ್ಯಸಂಯೋಜಕ (ಸಿನಿಮಾಗೂ ಸೇರಿ) ಮತ್ತು ಕಥಕ್ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಕಲಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಗುರು.
ಉದಯ್ ಶಂಕರ್
ಭಾರತೀಯ ಆಧುನಿಕ ನೃತ್ಯದ ಪ್ರವರ್ತಕ — ಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಂಗತಂತ್ರದ ತಮ್ಮದೇ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಜಗತ್ತು ಸುತ್ತಿ, "ಫ್ಯೂಷನ್" ಪದವಾಗುವ ದಶಕಗಳ ಮೊದಲೇ ಜಾಗತಿಕ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆದವರು; ರವಿಶಂಕರ್ ಅವರ ಸಹೋದರ.
ಯಾಮಿನಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ರಂಗವನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಜ್ವಲ ಪ್ರತಿಭೆ; ತಮ್ಮ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಕೂಚಿಪುಡಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಲು ನೆರವಾದವರು.
ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸಾರಾಭಾಯಿ
ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ: ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸಾರಾಭಾಯಿ · ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಮೃಣಾಲಿನಿ ಅಹಮದಾಬಾದ್ನಲ್ಲಿ ದರ್ಪಣ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನೂ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ನೃತ್ಯಸಂಯೋಜನೆಗಳ ಸಂಪುಟವನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿದರು; ಪುತ್ರಿ ಮಲ್ಲಿಕಾ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಧ್ವನಿಯಾಗಿಸಿದ ಆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಸೋನಲ್ ಮಾನ್ಸಿಂಗ್
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ ಪುರಸ್ಕೃತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ನರ್ತಕಿ-ವಾಗ್ಮಿ; ಆರು ದಶಕಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಧ್ವನಿ.
ಕುಂಚ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲದ ಮೇರುಕಲಾವಿದರು
ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ
ಯುರೋಪಿಯನ್ ತೈಲವರ್ಣ ತಂತ್ರವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದವರು; ಸಾಮೂಹಿಕ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಕಾಲ ಜನಪ್ರಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಲೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದವು.
ಅಬನೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರ್ ಮತ್ತು ನಂದಲಾಲ್ ಬೋಸ್
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಕಲಾ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ನಾಯಕರು; ನಂದಲಾಲರ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಗಾಂಧಿ ಯುಗದ ಕೃತಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೇ ರೂಪಿಸಿದವು.
ಅಮೃತಾ ಶೇರ್-ಗಿಲ್
ದುರಂತಮಯವಾಗಿ ಕಿರಿದಾದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ನ ಆಧುನಿಕತಾವಾದವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಜಂತಾದ ರೇಖೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದರು — ಈಗ ಕೃತಿಗಳ ರಫ್ತು ನಿಷೇಧವಿರುವ ಭಾರತದ "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಧಿ" ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.
ಎಂ.ಎಫ್. ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎಚ್. ರಜಾ
ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ: ಎಂ.ಎಫ್. ಹುಸೇನ್ · ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿಗಳು: ಹುಸೇನರ ಮಹಾಕಾವ್ಯಸದೃಶ, ವಿವಾದಾತ್ಮಕ, ವಿರಮಿಸದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲೆ; ಬಹುತೇಕ ಪ್ಯಾರಿಸ್ನಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ರಜಾರ ಬಿಂದುವಿನ ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಜ್ಯಾಮಿತಿ.
ಜಂಗಢ್ ಸಿಂಗ್ ಶ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಜಿವ್ಯಾ ಸೋಮಾ ಮಾಶೆ
ಆದಿವಾಸಿ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಿಗೆ ಒಯ್ದದ್ದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಇಬ್ಬರು ಕಲಾವಿದರು — ತಮ್ಮ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಬಿಡದೆ ಸಮಕಾಲೀನ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವರು.
ಮಧುಬನಿ ಮಹಾಕಲಾವಿದೆಯರು
ಸೀತಾ ದೇವಿ, ಗಂಗಾ ದೇವಿ, ಮಹಾಸುಂದರಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಬೌವಾ ದೇವಿ — ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಗೋಡೆಗಳೇ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕಲೆಯಾದ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಹಿಳೆಯರು — ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಭೆ ವಿರುದ್ಧಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದವರು.
ರಂಗ ಮತ್ತು ಕಥನದ ಧ್ವನಿಗಳು
ಹಬೀಬ್ ತನ್ವೀರ್
ಛತ್ತೀಸಗಢಿ ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ನಯಾ ಥಿಯೇಟರ್ ಕಟ್ಟಿದರು; ಅವರ ಚರಣದಾಸ್ ಚೋರ್ ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿಯ "ಬೇರುಗಳ" ಚಳವಳಿಯ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು.
ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಶೋಧಿಸಿದ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪುರಸ್ಕೃತ ನಾಟಕಕಾರ (ತುಘಲಕ್, ಹಯವದನ, ನಾಗಮಂಡಲ).
ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಅಲ್ಕಾಜಿ
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಶಾಲೆಯ ದಂತಕಥಾತ್ಮಕ ನಿರ್ದೇಶಕ — ತಲೆಮಾರುಗಳ ನಟರನ್ನು ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಿ, ದೆಹಲಿಯ ಪುರಾನಾ ಕಿಲಾದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ರಂಗಕ್ಕೆ ತಂದವರು.
ತೀಜನ್ ಬಾಯಿ
ಚಿತ್ರ: Suyash Dwivedi · ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಲಿಂಗದ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಪಂಡವಾನಿಯ ಜಾಗತಿಕ ರಾಯಭಾರಿಯಾದರು; ಮಿಂಚಿನಂಥ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ ಪುರಸ್ಕೃತೆ.
ಅಮ್ಮನ್ನೂರ್ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್
ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂನ ಮಹಾಗುರು — ಅವರ ಕಲೆಗಾರಿಕೆ ಪರಂಪರೆಯ ಉಳಿವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಯುಗದವರೆಗೆ ಆಧರಿಸಿ, ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರನ್ನು ತರಬೇತುಗೊಳಿಸಿತು.
ಗುಲಾಬೊ ಸಪೇರಾ
ಕಾಲ್ಬೇಲಿಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಸರ್ಪಸದೃಶ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮರುಭೂಮಿಯ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಒಯ್ದು, ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರಿದ ಆ ಪರಂಪರೆಯ ಮುಖವಾದರು.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಧ್ವನಿಗಳು — ನುಡಿ, ರಂಗ ಮತ್ತು ತೆರೆ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾಷೆ, ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಹಾಡು ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ತಲುಪಲು ಕಾರಣರಾದ ಮೂವರು ಮಹನೀಯರು.
ಕುವೆಂಪು
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡದ ಉತ್ತುಂಗ ಕವಿ, ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1967) ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿ. ಅವರ ಜಯ ಭಾರತ ಜನನಿಯ ತನುಜಾತೆ ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಡಗೀತೆಯಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ — ಜನತೆಯ ಧ್ವನಿಯೇ ಆದ ಕಾವ್ಯ.
ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್
ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಪರಿಸರವಾದಿ ಮತ್ತು ವಿರಮಿಸದ ಬಹುಶ್ರುತ (ಚೋಮನ ದುಡಿ, ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು — ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 1977) — ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಧ್ಯಯನ, ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವರು. ಅವರ "ಯಕ್ಷರಂಗ" ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಕರಾವಳಿಯ ನೃತ್ಯನಾಟಕವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಂಗಗಳಿಗೆ ಒಯ್ದವು.
ಡಾ. ರಾಜ್ಕುಮಾರ್
ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್.jpg){kind=link}
ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ನಟ ವೃತ್ತಿರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ — ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣನವರ ಖ್ಯಾತ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ — ಬದುಕು ಆರಂಭಿಸಿದರು: ಕಂಪನಿ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ನಡುವಣ ಜೀವಂತ ಕೊಂಡಿ. ಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕರೂ ಆದ ಅವರಿಗೆ ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1995) ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ಗೌರವ ಸಂದಿವೆ.