ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕುಟುಂಬಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ —
ತತ (ತಂತಿವಾದ್ಯ), ಸುಷಿರ (ಗಾಳಿವಾದ್ಯ), ಅವನದ್ಧ
(ಚರ್ಮವಾದ್ಯ) ಮತ್ತು ಘನ (ತಾಳದಂತಹ ಘನ ತಾಳವಾದ್ಯ). ಪ್ರತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾದ್ಯದ
ಹಿಂದೆಯೂ ತಲೆಮಾರುಗಳ ವಾದ್ಯ ತಯಾರಕರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವರಂಗದ ಮೇಲೆ ದನಿ ನೀಡಿದ
ದಿಗ್ಗಜರು ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.
ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು: ಸೋರೆ ಬುರುಡೆಯ ಅನುರಣಕ,
ಸರಿಸಬಹುದಾದ ಕಮಾನಾಕಾರದ ಪರದೆಗಳು, ನುಡಿಸುವ ತಂತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನುರಣನದ ಪ್ರಭಾವಳಿ ನೀಡುವ
ಮಿನುಗುವ ಸಹಕಂಪನ ತಂತಿಗಳಿರುವ ಉದ್ದ ಕೊರಳಿನ ವಾದ್ಯ. ಇದರ ನಿಖರ ಮೂಲ ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ —
ಜನಪ್ರಿಯ ದಂತಕಥೆ ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೋಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದರ
ಆಧುನಿಕ ರೂಪವನ್ನು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ರವಿ ಶಂಕರ್ ಅವರ ಜಾಗತಿಕ ಕಛೇರಿಗಳು
(ಮತ್ತು ದ ಬೀಟಲ್ಸ್ನ ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಒಡನಾಟ) ಇದನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ
ಲಾಂಛನವಾಗಿಸಿದವು; ಉಸ್ತಾದ್ ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್ ಗಾಯನವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಗಾಯಕಿ ಅಂಗ
ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಮಹನೀಯರು: ರವಿ ಶಂಕರ್, ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್,
ನಿಖಿಲ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ, ಶಾಹಿದ್ ಪರ್ವೇಜ್, ಅನುಷ್ಕಾ ಶಂಕರ್.
ಸರೋದ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ
ಪರದೆಯಿಲ್ಲದ ಮೀಟು ವಾದ್ಯಉತ್ತರ ಭಾರತ
ಹೊಳಪಿನ ಉಕ್ಕಿನ ದಂಡ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಚರ್ಮ ಹೊದೆಸಿದ ಒಡಲಿನ, ಪರದೆಯೇ ಇಲ್ಲದ ವಾದ್ಯ —
ಆಫ್ಘನ್ ರುಬಾಬ್ನಿಂದ ಇಳಿದು ಬಂದು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡದ್ದು (ಗ್ವಾಲಿಯರ್ನ
ಗುಲಾಮ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ವಂಶಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಮೈಹರ್ ಪರಂಪರೆ
ಇದರ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ). ಪರದೆಯಿಲ್ಲದ ಉಕ್ಕಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಆಳವಾದ ಜಾರು ಮೀಂಡ್ಗೆ
ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಇದರ ನಾದ ಗಂಭೀರ, ಅಂತರ್ಮುಖಿ. ಮಹನೀಯರು:
ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್, ಹಾಫಿಜ್ ಅಲಿ ಖಾನ್, ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್ (20ನೇ ಶತಮಾನದ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮ
ವಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಹಲವರು ಪರಿಗಣಿಸುವವರು), ಅಮ್ಜದ್ ಅಲಿ ಖಾನ್, ಬುದ್ಧದೇವ ದಾಸಗುಪ್ತ.
"ವೀಣೆ" ಭಾರತೀಯ ತಂತಿವಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮಷ್ಟಿ ಹೆಸರು — ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿಯನ್ನು
ಇದನ್ನು ಹಿಡಿದೇ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಸರಸ್ವತಿ
ವೀಣೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತಂತಿವಾದ್ಯ — ಕುಳಿತು, ಆಳವಾದ ಗಮಕ
(ಅಲಂಕಾರ) ತಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಸೋರೆ ಬುರುಡೆಗಳ ದೊಡ್ಡ ದಂಡ-ವೀಣೆಯಾದ
ರುದ್ರ ವೀಣೆ ಧ್ರುಪದ್ನ ಪೂಜ್ಯ ವಾದ್ಯ — ಅದರ ಗಂಭೀರ ಮಂದ್ರ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ
ಹೆಸರಾದದ್ದು. ಮಹನೀಯರು: ವೀಣೆ ಧನಮ್ಮಾಳ್, ಎಸ್. ಬಾಲಚಂದರ್, ಚಿಟ್ಟಿ ಬಾಬು,
ಎಮನಿ ಶಂಕರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ (ಸರಸ್ವತಿ ವೀಣೆ); ಜಿಯಾ ಮೊಹಿಯುದ್ದೀನ್ ಡಾಗರ್, ಅಸದ್ ಅಲಿ ಖಾನ್,
ಬಹಾವುದ್ದೀನ್ ಡಾಗರ್ (ರುದ್ರ ವೀಣೆ).
ಸಾರಂಗಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ
ಕಮಾನಿನ ವಾದ್ಯ — ಒಟ್ಟು ~40 ತಂತಿಉತ್ತರ ಭಾರತ
ಒಂದೇ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಯಿಂದ ಕೆತ್ತಿದ ಗಿಡ್ಡ ಕೊರಳಿನ ಕಮಾನು ವಾದ್ಯ — ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಕರುಳಿನ
ತಂತಿಗಳು ಮತ್ತು ಡಜನ್ಗಟ್ಟಲೆ ಸಹಕಂಪನ ತಂತಿಗಳು; ಉಗುರುಗಳ ಬುಡವನ್ನು ತಂತಿಗಳ ಮೇಲೆ
ಜಾರಿಸುತ್ತಾ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಕಾಲ ಗಾಯಕರ ಮತ್ತು ಕಥಕ್ ನರ್ತಕರ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯವಾಗಿದ್ದ
ಇದನ್ನು ಮಾನವ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದ ವಾದ್ಯವೆಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಡಿತ್
ರಾಮ್ ನಾರಾಯಣ್ ಇದನ್ನು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಕಛೇರಿ ವಾದ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; ಉಸ್ತಾದ್ ಸುಲ್ತಾನ್
ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಉಸ್ತಾದ್ ಬುಂದು ಖಾನ್ ಇದರ ದಂತಕಥೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂತೂರ್ ಕಾಶ್ಮೀರ → ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ
ಬಾರಿಸುವ ತಂತಿವಾದ್ಯ, 100 ತಂತಿಕಾಶ್ಮೀರ
ಸುಮಾರು ನೂರು ತಂತಿಗಳ ತ್ರಾಪಿಜ್ಯಾಕಾರದ ವಾದ್ಯ — ಹಗುರ ಮರದ ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಬಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ;
ಕಾಶ್ಮೀರದ ಸೂಫಿಯಾನಾ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಪಂಡಿತ್ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಶರ್ಮಾ
1950ರ ದಶಕದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಛೇರಿ ವಾದ್ಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು —
ಬಾರಿಸುವ ತಂತಿಗಳ ವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾದವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಮತ್ತು ಜಾರಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು
ಬೆಳೆಸುತ್ತಾ; ಅವರ ಪುತ್ರ ರಾಹುಲ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಭಜನ್ ಸೋಪೋರಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು
ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
ಪಿಟೀಲು ಮತ್ತು ತಂಬೂರಿ ಸ್ವೀಕೃತ ಮತ್ತು ಆಧಾರಭೂತ
ಯುರೋಪಿನಿಂದ ಸ್ವೀಕೃತಶ್ರುತಿಯ ಅಡಿಪಾಯ
ಯುರೋಪಿನ ಪಿಟೀಲು (ವಯಲಿನ್) ಸುಮಾರು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸ್ವೀಕೃತವಾಯಿತು (ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರ ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರ ಸಹೋದರ
ಬಾಲುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರನ್ನು ಇದರ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಂಪರೆ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ);
ಭಾರತೀಯ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಎದೆಗೆ ಒರಗಿಸಿ ಹಿಡಿದು ನುಡಿಸಲಾಗುವ ಇದು ಕಛೇರಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದ
ವಾದ್ಯವಾಯಿತು; ದಂತಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಲ್ಗುಡಿ ಜಯರಾಮನ್, ಟಿ. ಎನ್. ಕೃಷ್ಣನ್, ಎಂ. ಎಸ್.
ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್, ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಎನ್. ರಾಜಂ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ವಿನೀತ
ತಂಬೂರಿ — ಚಕ್ರದಂತೆ ಮೀಟಲಾಗುವ ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ತೆರೆದ ತಂತಿಗಳು —
ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವೆಲ್ಲ ತೇಲುವ ನಿರಂತರ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ;
(ಜವಾರಿ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ) ಝೇಂಕರಿಸುವ, ಸ್ವರಸಮೃದ್ಧ ನಾದ ಈ ಪರಂಪರೆಯ
ಧ್ವನಿಮುದ್ರೆ.
ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ವಿರಳ ತಂತಿವಾದ್ಯಗಳು ಯಾೞ್, ರಾವಣಹತ್ಥಾ, ಸುರ್ಬಹಾರ್ ಮತ್ತು ಜಾರು ವೀಣೆಗಳು
ಅಖಿಲ ಭಾರತಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ವಾದ್ಯಗಳು
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಂತಿವಾದ್ಯಗಳ ಹಿಂದೆ ಹಳೆಯದಾದ, ವಿರಳವಾದ ಭಂಡಾರವೊಂದಿದೆ. ಸಂಗಮ್ ಯುಗದ ತಮಿಳು
ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ತೆರೆದ ತಂತಿಗಳ ಹಾರ್ಪ್ ಯಾೞ್ ಪರದೆಯ
ವಾದ್ಯಗಳ ಏಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಮರೆಯಾಯಿತು — ಆಧುನಿಕ ತಯಾರಕರು ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು
ಶಿಲ್ಪಾಧಾರಗಳಿಂದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭೋಪಾ ಗಾಯಕ-ಪೂಜಾರಿಗಳ
ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರಾವಣಹತ್ಥಾ (ಹೆಸರು ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ರಾವಣನ ದಂತಕಥೆಗೆ
ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು) ಕಮಾನು ವಾದ್ಯಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವಜನೆಂದು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿತ. ಆಳವಾದ
ಮಂದ್ರ ಸಿತಾರ್ ಆದ ಸುರ್ಬಹಾರ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಧ್ರುಪದ್
ಶೈಲಿಯ ಆಲಾಪವನ್ನು ಹೊರುತ್ತದೆ — ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಉಸ್ತಾದ್ ಇಮ್ರತ್ ಖಾನ್ ಅವರ
ವಾದನದಿಂದ ಖ್ಯಾತ; ಸಂಬಂಧಿತ ಸುರ್ಸಿಂಗಾರ್ ರಬಾಬ್ ಪರಂಪರೆಗೆ ಇಂಥದೇ
ಆಳಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಮತ್ತು ಜಾರು ವೀಣೆಗಳು — ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪರದೆಯಿಲ್ಲದ ವಿಚಿತ್ರ
ವೀಣೆ ಮತ್ತು ಎನ್. ರವಿಕಿರಣ್ ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ
ಚಿತ್ರವೀಣೆ (ಗೋಟುವಾದ್ಯಂ) — ಪರದೆಗಳೇ ಇಲ್ಲದ ಶುದ್ಧ ಜಾರುನಾದದ ಹಾಡು
ಹಾಡುತ್ತವೆ. ದಿಲ್ರುಬಾದ ಕಮಾನು ಸೋದರ ಬಂಗಾಳದ ಎಸ್ರಾಜ್ ರವೀಂದ್ರ
ಸಂಗೀತದ ಕೋಮಲ ದನಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.
ಗಾಳಿವಾದ್ಯಗಳು — ಸುಷಿರ ವಾದ್ಯ
ಉಸಿರೇ ರಾಗವಾದದ್ದು — ಕೃಷ್ಣನ ಕೊಳಲಿನಿಂದ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ
ಮಂಗಳಕರ ದ್ವಿನಾಲಿಗೆಯ ವಾದ್ಯಗಳವರೆಗೆ.
ಬಾನ್ಸುರಿ ಬಿದಿರಿನ ಕೊಳಲು
ಅಡ್ಡ ಹಿಡಿದು ಊದುವ ಬಿದಿರಿನ ಕೊಳಲುಅಖಿಲ ಭಾರತ
ಅಡ್ಡ ಹಿಡಿದು ಊದುವ ಬಿದಿರಿನ ಕೊಳಲು ದಿವ್ಯ ಗೋಪಾಲ ವೇಣುವಾದಕ ಕೃಷ್ಣನ ಚಿತ್ರದಿಂದ
ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದ್ದು — ಭಾರತೀಯ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಪನ್ನಾಲಾಲ್ ಘೋಷ್ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಕಛೇರಿ
ಬಾನ್ಸುರಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದರು; ಪಂಡಿತ್ ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಚೌರಸಿಯಾ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತಗಾರರ
ಜೊತೆಗಿನ ಸಹಯೋಗಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವಖ್ಯಾತಿಗೆ ಒಯ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ
ಚಿಕ್ಕದಾದ ವೇಣು ಪರಂಪರೆಗೆ ಟಿ. ಆರ್. ಮಹಾಲಿಂಗಂ ("ಮಾಲಿ") ಮತ್ತು ಎನ್. ರಮಣಿ ಅವರಂತಹ
ದಿಗ್ಗಜರ ಹೆಮ್ಮೆ ಇದೆ.
ಶೆಹನಾಯಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತ
ದ್ವಿನಾಲಿಗೆ — ಮಂಗಳವಾದ್ಯಉತ್ತರ ಭಾರತ
ಚುಚ್ಚುವಷ್ಟು ಸಿಹಿಯಾದ ನಾದ ಮಂಗಳಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾದ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ದ್ವಿನಾಲಿಗೆಯ
ವಾದ್ಯ — ಮದುವೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ದ್ವಾರಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧ್ವನಿ. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ವಾರಾಣಸಿಯ
ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿದ ಮತ್ತು 1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ
ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಉಸ್ತಾದ್ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಶೆಹನಾಯಿಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ
ಕಛೇರಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿ ಭಾರತ ರತ್ನ (2001) ಪಡೆದರು. ಸಂಬಂಧಿತ ಜಾನಪದ ಶೆಹನಾಯಿ/ಸುಂದ್ರಿ
ಪರಂಪರೆಗಳು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಾದ್ಯಂತ ನಳನಳಿಸುತ್ತಿವೆ.
ನಾದಸ್ವರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ
ಹಿತ್ತಾಳೆಯಲ್ಲದ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಗಟ್ಟಿ ನಾಲಿಗೆವಾದ್ಯ (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೇಳಿಕೆ)ತಮಿಳುನಾಡು
ಶೆಹನಾಯಿಗಿಂತ ಭವ್ಯವೂ ಗಂಭೀರವೂ ಆದ ದಕ್ಷಿಣದ ಉದ್ದನೆಯ ದ್ವಿನಾಲಿಗೆಯ ವಾದ್ಯ — ತಮಿಳು
ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೀಪಾಯಿ ಆಕಾರದ ತವಿಲ್ ಜೊತೆ
ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ — ಜೊತೆಯಾಗಿ ಮಂಗಳ ವಾದ್ಯ, "ಮಂಗಳಕರ ವಾದ್ಯಗಳು" ಎಂದು ಹೆಸರು.
(ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಿತ್ತಾಳೆಯಲ್ಲದ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಗಟ್ಟಿ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವರ್ಣಿತವಾದ)
ಇದರ ಬಯಲು ಶಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯ ಬೀದಿಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿಮಾಡಿಸಿದ್ದು. ಟಿ. ಎನ್.
ರಾಜರತ್ನಂ ಪಿಳ್ಳೈ ಇದರ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಧುನಿಕ ಗುರುವೆಂದು ಪೂಜಿತರು; ಶೇಖ್ ಚಿನ್ನ ಮೌಲಾನಾ
ಅವರ ಪರಂಪರೆ ಶ್ರೀರಂಗಂನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.
ತಾಳವಾದ್ಯಗಳು — ಅವನದ್ಧ ಮತ್ತು ಘನ ವಾದ್ಯ
ಭಾರತದ ಚರ್ಮವಾದ್ಯ ವಾದನ ಒಂದು ಮಾತಿನ ಕಲೆ: ಪ್ರತಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೂ ಒಂದು
ಅಕ್ಷರವಿದೆ (ಬೋಲ್ / ಸೊಲ್ಕಟ್ಟು), ಮತ್ತು ವಾದಕರು ರಚನೆಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವ
ಮುನ್ನ ಬಾಯಲ್ಲೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ತಬಲಾ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ
ಜೋಡಿ ಕೈ ಡೋಲುಗಳುಉತ್ತರ ಭಾರತ
ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಜೋಡಿ ಡೋಲುಗಳು — ಮರದ ತಾರಕ ದಾಯಾँ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಮಂದ್ರ
ಬಾಯಾँ — ಇವುಗಳ ಕಪ್ಪು ಶ್ರುತಿ ಲೇಪ (ಸ್ಯಾಹಿ) ನಿಖರ ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು
ವಿಶಾಲ ಪೆಟ್ಟುಗಳ ವರ್ಣಮಾಲೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲ ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ (ದಂತಕಥೆ
ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೋಗೆ ಶ್ರೇಯ ನೀಡುತ್ತದೆ; ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು 18ನೇ
ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ — ದೆಹಲಿಯ ಸಿಧಾರ್ ಖಾನ್ ಆಧಾರಪುರುಷರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿತರು). ಆರು
ಮುಖ್ಯ ಘರಾಣೆಗಳು (ದೆಹಲಿ, ಅಜ್ರಾಡಾ, ಲಖನೌ, ಫರೂಕಾಬಾದ್, ಬನಾರಸ್, ಪಂಜಾಬ್) ವಿಶಿಷ್ಟ
ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದವು. ಉಸ್ತಾದ್ ಅಲ್ಲಾ ರಖಾ ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರ ಉಸ್ತಾದ್ ಜಾಕಿರ್
ಹುಸೇನ್ ತಬಲಾವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಕಛೇರಿ ವಿಸ್ಮಯವಾಗಿಸಿದರು; ಪಂಡಿತ್ ಕಿಶನ್ ಮಹಾರಾಜ್ ಮತ್ತು
ಪಂಡಿತ್ ಅನಿಂದೊ ಚಟರ್ಜಿ ಇದರ ಇತರ ದಿಗ್ಗಜರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.
ಮೃದಂಗ ಮತ್ತು ಪಖಾವಜ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಧ್ರುಪದ್
ಎರಡು ಮುಖದ ಪೀಪಾಯಿ ಡೋಲುಗಳುದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತ
ಮೃದಂಗ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಧಾನ ಚರ್ಮವಾದ್ಯ — ಹಲಸಿನ ಮರದ ಎರಡು
ಮುಖದ ಪೀಪಾಯಿ ಡೋಲು; ಕೋರ್ವೈ ಮತ್ತು ತೀರ್ಮಾನಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗಣಿತ ಪ್ರತಿ ಕಛೇರಿಗೂ
ತನಿ ಆವರ್ತನದ ತಾಳವಾದ್ಯ ಸಂವಾದದ ಕಿರೀಟ ತೊಡಿಸುತ್ತದೆ. ದಂತಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ
ಪಾಲ್ಘಾಟ್ ಮಣಿ ಅಯ್ಯರ್, ಪಳನಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಪಿಳ್ಳೈ, ಉಮಯಾಳ್ಪುರಂ ಕೆ. ಶಿವರಾಮನ್
ಮತ್ತು ಕಾರೈಕುಡಿ ಮಣಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಉತ್ತರದ ಸೋದರ ಪಖಾವಜ್
ಗಂಭೀರ, ಘನವಾದ ಪೆಟ್ಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ಧ್ರುಪದ್ ಗಾಯನ ಮತ್ತು ಒಡಿಸ್ಸಿ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ
ಜೊತೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಘಟ, ಖಂಜಿರಾ ಮತ್ತು ಮೋರ್ಸಿಂಗ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ತಾಳವಾದ್ಯ ಬಳಗ
ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆ, ಉಡದ ಚರ್ಮದ ಖಂಜಿರಾ, ಮುಖವೀಣೆದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಡೀ ತಾಳವಾದ್ಯ ವಿಭಾಗವೇ ಇರುತ್ತದೆ:
ಬೆರಳು, ಅಂಗೈ — ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಸೆದೂ — ನುಡಿಸಲಾಗುವ ಸುಟ್ಟ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆ
ಘಟ — ಜಾಗತಿಕ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ತಂಡ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ನುಡಿಸಿದ "ವಿಕ್ಕು"
ವಿನಾಯಕರಾಂ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತಗೊಳಿಸಿದರು; ಅಚ್ಚರಿಯ ಆಳದ ಪುಟ್ಟ ಖಂಜರಿ
ಖಂಜಿರಾ; ಮತ್ತು ತಾಳವನ್ನು ಝೇಂಕರಿಸುವ ಮುಖವೀಣೆ
ಮೋರ್ಸಿಂಗ್. ತನಿ ಆವರ್ತನದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಾದ ದಕ್ಷಿಣದ
ಕಛೇರಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ.
ಚೆಂಡೆ, ಢೋಲ್, ಢೋಲಕ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಡೋಲು ನಕ್ಷೆ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಡೋಲುಗಳು
ಕೇರಳದ ಸಿಲಿಂಡರಾಕಾರದ ಚೆಂಡೆ ಕಥಕಳಿಗೂ ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರದ ದೇವಾಲಯ
ಡೋಲು ವೃಂದಗಳಿಗೂ ಶಕ್ತಿ ತುಂಬುತ್ತದೆ; ಬಳಗ ರೂಪದ ಪಂಚವಾದ್ಯಂ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ
ಚೆಂಡೆ ಮೇಳಂ ಸ್ವತಃ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳೇ. ಪಂಜಾಬಿನ ಢೋಲ್
ಭಾಂಗ್ಡಾವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ; ಢೋಲಕ್ ಜಾನಪದ ಗೀತೆ, ಕವ್ವಾಲಿ ಮತ್ತು
ಸಿನಿಮಾ ಲಯದ ಹೃದಯಬಡಿತ; ಮಣಿಪುರದ ಪುಂಗ್, ಬಂಗಾಳದ
ಖೋಲ್, ರಾಜಸ್ಥಾನದ ನಗಾರಾ ದುಂದುಭಿಗಳು ಮತ್ತು
ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಚೌಕಟ್ಟು ಡೋಲುಗಳು ತಂತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಗಳ ಆಧಾರಸ್ತಂಭ — ಭಾರತದಲ್ಲಿ
ಲಯವೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆ ಎಂಬುದರ ನೆನಪು.
ಜಲತರಂಗ, ಅಲ್ಗೋಜಾ, ಪೇನಾ, ಖರ್ತಾಲ್ ಮತ್ತು ದೋತಾರಾ ಕುಟುಂಬಗಳಾದ್ಯಂತ ವಿರಳ ವಾದ್ಯಗಳು
ಅಖಿಲ ಭಾರತವಿರಳ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ದನಿಗಳು
ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಮಾಂತ್ರಿಕ ನಾದಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳ ವಾದ್ಯಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ.
ನೀರಿನಿಂದ ಶ್ರುತಿಗೊಳಿಸಿದ ಪಿಂಗಾಣಿ ಬಟ್ಟಲುಗಳ ಅರ್ಧಚಂದ್ರವನ್ನು ಹಗುರ ಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಬಾರಿಸುವ
ಜಲತರಂಗವನ್ನು ಇಂದು ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಕಲಾವಿದರಷ್ಟೇ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಂಜಾಬ್,
ಸಿಂಧ್ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅಲ್ಗೋಜಾ ಒಮ್ಮೆಗೇ ನುಡಿಸುವ ಎರಡು ಕೊಳಲುಗಳ
ಜೋಡಿ — ಆವರ್ತ ಉಸಿರಾಟದೊಂದಿಗೆ, ಒಂದು ಶ್ರುತಿ ಹಿಡಿದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ. ಬಿದಿರು
ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪಿನ ಒಂಟಿ ತಂತಿಯ ಕಮಾನು ವಾದ್ಯ ಮಣಿಪುರದ ಪೇನಾ ಲಾಯ್
ಹರಾವೋಬಾ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ — ಮೈತೇಯಿ ಸಮುದಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಾಂಗೀತಿಕ ದನಿ.
ಮಾಂಗಣಿಯಾರ್ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಷೋಡಶ ಸ್ವರಗತಿ ಮಿಂಚಿಸುವ ಮರದ ತಾಳಗಳಾದ ಖರ್ತಾಲ್
ಮತ್ತು ಬಾವುಲ್ ಹಾಗೂ ಭಾವಯ್ಯಾ ಗೀತೆಗಳ ಸಂಗಾತಿ ಬಂಗಾಳದ ಎರಡು ತಂತಿಯ
ದೋತಾರಾ — ಪ್ರತಿ ಕೇಳುಗನೂ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಭೇಟಿಯಾಗಬೇಕಾದ ಭಂಡಾರವನ್ನು
ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
ನಿಖರತೆಯ ಕುರಿತು: ವಾದ್ಯಗಳ ಮೂಲಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ (ಸಿತಾರ್, ತಬಲಾ) ದಂತಕಥೆ ಮತ್ತು
ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸ ಬೆರೆತಿವೆ; ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಈ ಪುಟ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪರಂಪರೆಯಿಂದ
ವರದಿಯಾದ ವರ್ಣನಾತ್ಮಕ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಗಳನ್ನು (ಉದಾ. ನಾದಸ್ವರದ ಗಟ್ಟಿತನದ ಕುರಿತು) ಅಳೆದ
ಸತ್ಯಗಳಲ್ಲ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿಷಯ ಕೊನೆಯ ಪರಿಶೀಲನೆ: ಜುಲೈ 2026 · ಆಕರ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ನೋಡಿ.
ಈ ಕನ್ನಡ ಪುಟ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುವಾದ — ಭಾಷಾ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು
ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತೇವೆ.
