ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕಥನ

ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ ಕೇರಳ

ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ವಿವರ

ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ ("ಒಟ್ಟಿಗೆ ಆಡುವುದು") ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ನಿರಂತರ ಪ್ರದರ್ಶಿತ ರಂಗ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿತ — ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ (ಕೂತ್ತಂಬಲಂ) ಬಹುಶಃ ಸಾವಿರ ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಮತ್ತು ನಂಗ್ಯಾರ್ ಸಮುದಾಯಗಳು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕ. ಒಂದೇ ಅಂಕವನ್ನು ಹಲವು ರಾತ್ರಿಗಳ ಕಾಲ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು; ನಟನ ಅಭಿನಯ ಕಲೆ — ಕಣ್ಣು, ಉಸಿರು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾವಚಲನೆ — ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ, ಗುಡುಗಿನಂತೆ ಮೊಳಗುವ ಮಿಳಾವು ತಾಮ್ರವಾದ್ಯದ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ. ಯುನೆಸ್ಕೋ ಅಮೂರ್ತ ಪರಂಪರೆಯ ಮೇರುಕೃತಿಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ (2001) ಮೊದಲ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಸಂಬಂಧಿತ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್ತು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಂಗ್ಯಾರ್ ಕೂತ್ತು ಇದೇ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು.

ತೆಯ್ಯಂ ಉತ್ತರ ಕೇರಳ

ಮಲಬಾರಿನ ಗ್ರಾಮದೇಗುಲಗಳಲ್ಲಿ, ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕಲಾವಿದರು ದೇವರೇ ಆಗುತ್ತಾರೆ: ತೀವ್ರ ಆಚರಣಾ ಸಿದ್ಧತೆ, ಗಗನಚುಂಬಿ ಮುಡಿ ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲೆ-ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆಯ ಬಳಿಕ ತೆಯ್ಯಂ ನರ್ತಕನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೈವವೆಂದೇ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ — ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಯ ಭಕ್ತರಿಗೂ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡುತ್ತಾ — ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಗಮನಾರ್ಹ ತಲೆಕೆಳಗು ಇದು. ನೂರಾರು ವಿಭಿನ್ನ ತೆಯ್ಯಂಗಳನ್ನು (ದೈವತ್ವ ಪಡೆದ ವೀರರು, ದೇವಿಯರು, ನಾಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಚೇತನಗಳು) ಸುಮಾರು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಮೇ ವರೆಗಿನ ದೇವಾಲಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭೂತ ಕೋಲ / ದೈವಾರಾಧನೆ ತುಳುನಾಡು, ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ

ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಳು ಮಾತಿನ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಊರುಗಳು ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಕ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು — ಪಂಜುರ್ಲಿ, ಬೊಬ್ಬರ್ಯ, ಜಾರಂದಾಯರಂತಹ ದೈವ ಇಲ್ಲವೇ ಭೂತಗಳನ್ನು — ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಡೆಯುವ ಕೋಲಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತವೆ. ವಾದ್ಯಗಳ ಬಡಿತಕ್ಕೆ, ದೊಂದಿಗಳ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ, ಎತ್ತರದ ವೇಷ ತೊಟ್ಟು ಮುಖಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣ ಬರೆದ ಪಳಗಿದ ಕಲಾವಿದ ದೈವವೇ ತನ್ನ ಮೂಲಕ ನುಡಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ — ಊರಿನ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿ, ಬಿನ್ನಹಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಿತ್ತು, ಅಭಯ ನೀಡುತ್ತದೆ ಆ ನುಡಿ. ಕರಾವಳಿಯಗುಂಟ ತುಸು ದೂರದ ಕೇರಳದ ತೆಯ್ಯಂಗೆ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಕಟ ಬಂಧುವಾದ ದೈವಾರಾಧನೆ ಇಂದಿಗೂ ಕರಾವಳಿಯ ಹಳ್ಳಿ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾದ ಜೀವಂತ ಆಚರಣೆ; ಕೋಲ ಕಟ್ಟುವ ಕಲಾವಿದನನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಾಂತಾರ (2022) ಮೂಲಕ ಅದು ವಿಶಾಲ ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗವನ್ನು ತಲುಪಿತು.

ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಕೇರಳ

ಕೇರಳದ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮರಕಲೆ — ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯುದ್ಧವಿದ್ಯಾ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುವ ವಿದ್ಯೆ — ಪವಿತ್ರೀಕೃತ ಮಣ್ಣಿನ ತರಬೇತಿ ಅಂಗಳವಾದ ಕಳರಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ದೇಹ ಪಳಗಿಸುವ ಸರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಗಿತಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ದೊಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಆಯುಧ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೂಲಕ, ದಂತಕಥೆಯೆನಿಸಿದ ಬಳುಕುವ ಖಡ್ಗ (ಉರುಮಿ)ದವರೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ — ಪರಂಪರೆಯದೇ ಆದ ಮರ್ದನ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಯ (ಕಳರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ. ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ್ದು: ಇದರ ತರಬೇತಿ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಾ ಶಬ್ದಕೋಶ ಕಥಕಳಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದ್ದು ತೆಯ್ಯಂ ಮತ್ತು ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ ಕಲಾವಿದರನ್ನೂ ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ — ಕೇರಳದ ರಂಗವೃಕ್ಷದ ಅಡಿಯ ಸಮರದ ಬೇರು. ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಶೈಲಿಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ

ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈಭವದ ನೃತ್ಯನಾಟಕ: ಝಗಮಗಿಸುವ ವೇಷಭೂಷಣ, ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಿರೀಟಗಳು, ಅಬ್ಬರದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಆಶು ಮಾತುಗಾರಿಕೆ — ಗದ್ದೆ ಬಯಲಿನ ರಂಗಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಜೆಯಿಂದ ಬೆಳಗಿನವರೆಗೆ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಆಟ. ಗಾಯಕ-ನಿರ್ದೇಶಕನಾದ ಭಾಗವತ ಚೆಂಡೆ ಮತ್ತು ಮದ್ದಳೆ ವಾದಕರೊಂದಿಗೆ ಆಟವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಬಡಗುತಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಎಂಬ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿವೆ; ಜೊತೆಗೆ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಆಡುವ ಡೇರೆ ಮೇಳಗಳೂ ಇವೆ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ (ಪದ್ಮಶ್ರೀ) ಅವರಂತಹ ತಾರಾ ಕಲಾವಿದರು ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಮನಕ್ಕೆ ಒಯ್ದರು.

ರಾಮಲೀಲಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟಂ ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕೇರಳ

ರಾಮಲೀಲಾ — ತುಳಸೀದಾಸರ ರಾಮಚರಿತಮಾನಸ ಆಧರಿಸಿದ, ದಸರಾದಂದು ರಾವಣನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯ ದಹನದಲ್ಲಿ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ತಲುಪುವ ರಾಮಾಯಣದ ಶರತ್ಕಾಲದ ಜಾನಪದ ಅಭಿನಯ — ಸಾವಿರಾರು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ವಾರಾಣಸಿಯ ನದಿಯಾಚೆಗಿನ, ಕಾಶಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಶ್ರಯದ, ತಿಂಗಳುದ್ದದ ರಾಮನಗರ ರಾಮಲೀಲಾ ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತ ರೂಪ; ರಾಮಲೀಲಾವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಅಮೂರ್ತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಗುರುವಾಯೂರು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಬದುಕನ್ನು ಎಂಟು ರಾತ್ರಿಗಳ ಚಕ್ರವಾಗಿ ಆಡುವ ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರಕಾರ ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟಂ, ಕಥಕಳಿ-ಪೂರ್ವ ನೃತ್ಯನಾಟಕದ ಅಮೂಲ್ಯ ಉಳಿಕೆ.

ನೌಟಂಕಿ, ಸ್ವಾಂಗ್ ಮತ್ತು ತಮಾಷಾ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತ

ಹಿಂದಿ ಭಾಷಾವಲಯದ ಗೀತನಾಟಕೀಯ ಜಾನಪದ ರಂಗಭೂಮಿ ನೌಟಂಕಿ, ಪ್ರೇಮಕಥೆ ಮತ್ತು ವೀರಗಾಥೆಗಳನ್ನು ನಗಾರಾ ದುಂದುಭಿಯ ಮೊಳಗಿಗೆ ಏರುದನಿಯ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತದೆ — ಸಿನಿಮಾ ಬರುವ ಮೊದಲು ಇದೇ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮನರಂಜನೆ. ಹರಿಯಾಣದ ಸ್ವಾಂಗ್ ಇದರ ಗೀತನಾಟಕದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ತಮಾಷಾ ಲಾವಣಿಯ ಹಾಡು-ಕುಣಿತ, ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆಯನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ; ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಂಚಿನ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಬಂದ ಇದರ ಮೇಳಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಬಲ (ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿತ) ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ.

ಜಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ಭವಾಯಿ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್

ಬಂಗಾಳದ ಜಾತ್ರಾ — ನಾಲ್ಕೂ ಕಡೆ ತೆರೆದ ರಂಗಗಳ ಮೇಲಿನ ಭಾವತೀವ್ರ ಸಂಚಾರಿ ರಂಗಭೂಮಿ; ವೈಷ್ಣವ ಮೆರವಣಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಮುಂದೆ ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಾಟಕೀಯತೆಯ ವಾಹನವಾದದ್ದು — ಇಂದಿಗೂ ಹಳ್ಳಿ ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುವ ವೃತ್ತಿಪರ ಮೇಳಗಳನ್ನು ಪೊರೆಯುತ್ತಿದೆ. ಗುಜರಾತಿನ ಭವಾಯಿ — ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ 14ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಸೈತ ಠಾಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಇದರ ಶ್ರೇಯ — ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಕಿರುನಾಟಕಗಳನ್ನು (ವೇಷ) ಪೋಣಿಸುತ್ತಾ ದೇವಿಯ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಚುರುಕು ಹಾಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುತ್ತದೆ.

ತೆರುಕ್ಕೂತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು

ಉತ್ತರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ "ಬೀದಿ ಆಟ": ಮಹಾಭಾರತದ ಪ್ರಸಂಗಗಳ — ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದ್ರೌಪದಿ ಆರಾಧನಾ ಚಕ್ರದ — ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಡೆಯುವ ಗ್ರಾಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು: ದಟ್ಟ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ, ಕನ್ನಡಿ ಹೊಳೆಯುವ ವೇಷ, ಸುತ್ತು ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ತುಂಬುಗೊರಳ ಹಾಡು. ದ್ರೌಪದಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಿಯ ದೇವಾಲಯ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಇದು ರಂಗವನ್ನೂ ಆಚರಣೆಯನ್ನೂ ಒಂದಾಗಿಸುತ್ತದೆ: ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೇ ಭಕ್ತರು, ಪ್ರದರ್ಶನವೇ ನೈವೇದ್ಯ.

ಸೂತ್ರ, ನೆರಳು, ಕೋಲು ಮತ್ತು ಕೈಗೊಂಬೆ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೊಂಬೆ ಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ. ಸೂತ್ರ: ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಕಠ್‌ಪುತ್ಲಿ — ಕೀಲುರಹಿತ ಮರದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಭಟ್ ಸಮುದಾಯದ ಸೂತ್ರಧಾರರು ಕೀರಲು ಬೋಲಿ-ಸೀಟಿಯ ದನಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೈಚಳಕದಿಂದ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಭಾರವಾದ ಬೊಮ್ಮಲಾಟ್ಟಂ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ನೆರಳು: ದೀಪದ ಬೆಳಕಿನ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಚರ್ಮದ ಆಕೃತಿಗಳು — ಆಂಧ್ರದ ದೊಡ್ಡ, ವರ್ಣರಂಜಿತ, ಕೀಲಿನ ತೊಲು ಬೊಮ್ಮಲಾಟ, ಕರ್ನಾಟಕದ ತೊಗಲು ಗೊಂಬೆಯಾಟ, ಒಡಿಶಾದ ರಾವಣ ಛಾಯಾ, ಮತ್ತು ಕಂಬ ರಾಮಾಯಣದ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಲವು ರಾತ್ರಿಗಳ ಕಾಲ ಸಾಗಬಲ್ಲ ಕೇರಳದ ತೋಲ್ಪಾವಕೂತ್ತು. ಕೋಲು: ಬಂಗಾಳದ ಪುತುಲ್ ನಾಚ್. ಕೈಗೊಂಬೆ: ಕೇರಳದ ಪಾವಕಥಕಳಿ — ಪುಟ್ಟ ರೂಪದ ಕಥಕಳಿ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಸಿನಿಮಾ ಆಗಿದ್ದ ಗೊಂಬೆಯಾಟ ಇಂದು ಉತ್ಸವಗಳು, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗೊಂಬೆಯಾಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ.

ಹರಿಕಥೆ ಮತ್ತು ಕಥಾಕಾಲಕ್ಷೇಪ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ

ಒಬ್ಬನೇ ಕಲಾವಿದ ಕಥೆ, ತತ್ವ, ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಭಕ್ತಿ ಪ್ರವಚನವಾಗಿ ಹೆಣೆಯುವ ಕಲೆ — 19ನೇ ಶತಮಾನದ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡದ್ದು (ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಅಜ್ಜಾಡ ಆದಿಭಟ್ಲ ನಾರಾಯಣ ದಾಸು ಮತ್ತು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರು ಕೃಷ್ಣ ಭಾಗವತರ್ ಇದರ ಖ್ಯಾತನಾಮರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದವರು). ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೀರ್ತನಕಾರ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಶ್ರೋತೃಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ರಾಮಕಥಾ, ಭಾಗವತ ಕಥಾ ಪ್ರವಚನಗಳು ಇದರ ಉತ್ತರದ ಸೋದರ ರೂಪಗಳು.

ಪಂಡವಾನಿ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ

ತಂಬೂರಿಯೊಂದೇ ಎಲ್ಲ ರಂಗಪರಿಕರವಾಗುವ — ಭೀಮನ ಗದೆ, ಅರ್ಜುನನ ಬಿಲ್ಲು — ರೋಮಾಂಚಕ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಾರತದ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಗಾಯನ. ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಓಜಸ್ವಿ ಕಾಪಾಲಿಕ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮುರಿದು, ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ರಂಗಗಳಿಗೆ ಏರಿದ (ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ ಪುರಸ್ಕೃತೆ) ತೀಜನ್ ಬಾಯಿ ಪಂಡವಾನಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟರು; ಝಡುರಾಮ್ ದೇವಾಂಗನ್ ಇದರ ಆಧುನಿಕ ಆಧಾರಸ್ತಂಭ ಗುರುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜನೀಯರು.

ಬುರ್ರಕಥಾ, ವಿಲ್ಲು ಪಾಟ್ಟು ಮತ್ತು ಭೋಪಾ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಆಂಧ್ರ, ತಮಿಳುನಾಡು, ರಾಜಸ್ಥಾನ

ಆಂಧ್ರದ ಬುರ್ರಕಥಾದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಗಾಯಕ-ನಿರೂಪಕ ಇಬ್ಬರು ವಾದಕರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ — ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಇದರ ಬಳಕೆ ಖ್ಯಾತವಾದದ್ದು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿಲ್ಲು ಪಾಟ್ಟು ("ಬಿಲ್ಲು ಹಾಡು") ಗಂಟೆಗಳ ಸರ ಕಟ್ಟಿದ ಬೃಹತ್ ಬಿಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ರಾಗಗಳನ್ನು ಮಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭೋಪಾ ಹಾಡುಗಾರರು ಚಿತ್ರಿತ ಫಡ್ ಸುರುಳಿಯ ಮುಂದೆ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಪಾಬೂಜಿಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ — "ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ" ಎಂಬ ಪದ ಹುಟ್ಟುವ ಶತಮಾನಗಳ ಮೊದಲೇ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಬಹುಮಾಧ್ಯಮ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ.

ಇಪ್ಟಾದಿಂದ ಸಮಕಾಲೀನ ರಂಗಭೂಮಿಯವರೆಗೆ 20ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ

ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಪಾರ್ಸಿ ರಂಗಭೂಮಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ವೈಭವ, ಎಡಪಂಥೀಯ ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (ಇಪ್ಟಾ, 1940ರ ದಶಕ) ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆಯಿತು — ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಅಲ್ಕಾಜಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಶಾಲೆ. "ಬೇರುಗಳ ರಂಗಭೂಮಿ" ಚಳವಳಿ ಜಾನಪದ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ನಾಟಕದೊಳಗೆ ಹೆಣೆಯಿತು: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢಿ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗಿನ ಹಬೀಬ್ ತನ್ವೀರರ ನಯಾ ಥಿಯೇಟರ್, ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡರ ಪುರಾಣಪ್ರಜ್ಞೆಯ ನಾಟಕಗಳು, ವಿಜಯ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಬಾದಲ್ ಸರ್ಕಾರರ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಂಗಭೂಮಿ, ಬಿ. ವಿ. ಕಾರಂತರ ಸಂಗೀತ-ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ರತನ್ ಥಿಯಾಮರ ಮಣಿಪುರಿ ರಂಗತಂತ್ರ. ಇವರ ಕೆಲಸ ವೃತ್ತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ: ಹಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಕಾರಗಳೇ ಸಮಕಾಲೀನ ರಂಗವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿವೆ.