ನವರಸ — ರಸ ಭಾರತ

ರಸ ಎಂದರೇನು?

ಭಾವದ ರುಚಿ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಸು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 200 – ಕ್ರಿ.ಶ. 200

ಭರತ ಮುನಿಗೆ ಆರೋಪಿತವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥ ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳುವುದು: ಪ್ರದರ್ಶನ ಗೆಲ್ಲುವುದು ಭಾವವನ್ನು ಕೇವಲ ತೋರಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅದನ್ನು ಸವಿದಾಗ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಸ-ಸೂತ್ರದ ಸಾರ: ಒಂದು ಭಾವದ ಕಾರಣ-ಪರಿಸರಗಳು (ವಿಭಾವ), ಅದರ ಕಾಣುವ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು (ಅನುಭಾವ) ಮತ್ತು ಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಚಾರಿ ಭಾವಗಳು (ವ್ಯಭಿಚಾರಿ ಭಾವ) ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಮೂಲಭಾವದ (ಸ್ಥಾಯಿ ಭಾವ) ಸುತ್ತ ಸೇರಿದಾಗ ರಸ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ: ನಟಿ ಅಳುವುದು ನೀವು ಅವಳ ಅಳುವನ್ನು ನೋಡಲೆಂದು ಅಲ್ಲ — ಅವಳು ಆ ದುಃಖದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾಳೆಂದರೆ ನೀವೇ ಆ ದುಃಖವನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತೀರಿ — ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿ, ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ದೂರದಿಂದ. ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯವೇ ರಂಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ರುಚಿಯೇ ರಸ; ಅದನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉದ್ದೇಶ.

ನವರಸ — ಹೃದಯದ ಒಂಬತ್ತು ರುಚಿಗಳು

ಭರತನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ರಸಗಳಿವೆ; ಪರವರ್ತಿ ಪರಂಪರೆ — ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಾರ್ಶನಿಕ ಅಭಿನವಗುಪ್ತನ ಮೂಲಕ — ಒಂಬತ್ತನೆಯದಾದ ಶಾಂತವನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ಪ್ರತಿ ರಸವೂ ತನ್ನ ಸ್ಥಾಯಿ ಭಾವದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ.

ಶೃಂಗಾರ

ಪ್ರೀತಿ, ಸೌಂದರ್ಯ, ಹಂಬಲ — ರತಿಯಿಂದ

"ರಸಗಳ ರಾಜ": ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಪ್ರೇಮ ಎರಡೂ — ಕೃಷ್ಣನಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವ ರಾಧೆ, ನಾಯಕನ ನೋಟ, ಅಲಂಕೃತ ಸೌಂದರ್ಯದ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು.

ಹಾಸ್ಯ

ನಗು, ವಿನೋದ — ಹಾಸದಿಂದ

ಮುಗುಳ್ನಗೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದು ಬಿದ್ದು ನಗುವವರೆಗೆ ಹಾಸ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಛಾಯೆಗಳು — ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಹೇಳದ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ವಿದೂಷಕನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ.

ಕರುಣ

ಕರುಣೆ, ವೇದನೆ — ಶೋಕದಿಂದ

ದುಃಖ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಮಾರ್ದವವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುವುದು — ಸೀತೆಯ ವನವಾಸಕ್ಕೆ, ತಾಯಿಯ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಅಳಿಸುವ, ಮತ್ತು ಮೃದುಗೊಳಿಸಿ ಕಳುಹಿಸುವ ರಸ.

ರೌದ್ರ

ಪ್ರಚಂಡ ಕೋಪ — ಕ್ರೋಧದಿಂದ

ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಕ್ರೋಧ — ಧರ್ಮಿಷ್ಠರ ಅಥವಾ ಭಯಂಕರ ಕ್ರುದ್ಧರ ಉರಿಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಗುಡುಗುವ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು — ವೀರಗಾಸೆಯ ವೀರಭದ್ರನಂತೆ.

ವೀರ

ವೀರತೆ — ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ

ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಸೆಟೆದ ಎದೆ: ಔದಾರ್ಯ, ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ರಣಕೀರ್ತಿ — ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೀರರ ರಸ, ರಕ್ಷಿಸುವವರ ರಸ.

ಭಯಾನಕ

ಭೀತಿ — ಭಯದಿಂದ

ಬೆನ್ನಹುರಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಂಚುವ ನಡುಕ — ಕತ್ತಲು, ರಕ್ಕಸನ ಆಗಮನ, ರಾತ್ರಿಯ ಕಾಡು — ಸವಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಷ್ಟು ಪಳಗಿಸಿದ ಭಯ.

ಬೀಭತ್ಸ

ಅಸಹ್ಯ — ಜುಗುಪ್ಸೆಯಿಂದ

ಕ್ರೌರ್ಯ, ಕ್ಷಯ, ಹೇಯದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಹಿಂದೆ ಸರಿಸುವ ಕಲೆಯ ಶಕ್ತಿ — ಆ ಹಿಂಜರಿಕೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಒಳಿತಿನ ಬೆಲೆ ಕಲಿಸುವುದು.

ಅದ್ಭುತ

ವಿಸ್ಮಯ — ಅಚ್ಚರಿಯಿಂದ

ಬೆರಗಿನಿಂದ ತೆರೆದ ಬಾಯಿ — ಪವಾಡಗಳು, ದಿವ್ಯದರ್ಶನಗಳು, ವಿಶ್ವರೂಪ, ಅಸಾಧ್ಯವು ಕಣ್ಣೆದುರು ನಿಲ್ಲುವುದು.

ಶಾಂತ

ಶಾಂತಿ — ಶಮದಿಂದ

ಒಂಬತ್ತನೆಯ ರಸ, ಅಭಿನವಗುಪ್ತನಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ: ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳ ಆಚೆಗಿನ ಸ್ತಬ್ಧತೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಧ್ಯಾನವಾಗುತ್ತದೆ — ಉಳಿದೆಲ್ಲ ರಸಗಳೂ ಕೊನೆಗೆ ಇದರಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವವರು ಹಲವರು.

ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ

ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರದವರೆಗೆ

ಮೂಲ. ನಾಟ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ (ಭರತ ಮುನಿಗೆ ಆರೋಪಿತ, ಕಾಲ ಸು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 200 – ಕ್ರಿ.ಶ. 200) ಎಂಟು ರಸಗಳನ್ನೂ ರಸ-ಸೂತ್ರವನ್ನೂ ಮಂಡಿಸುತ್ತದೆ — ರಂಗಭೂಮಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೇಗೆ ಕದಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತ. ರಸ ನಾಟಕದ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ — ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕಲಾಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.

ದಾರ್ಶನಿಕರು. ಮುಂದಿನ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಂತಕರು ಚರ್ಚಿಸಿದರು: ರಸ ನಿಜಕ್ಕೂ ಏನು, ಎಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ — ಪಾತ್ರದಲ್ಲೋ, ನಟನಲ್ಲೋ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಲ್ಲೋ? ಕಾಶ್ಮೀರದ ದಾರ್ಶನಿಕ ಅಭಿನವಗುಪ್ತ (ಸು. 10–11ನೇ ಶತಮಾನ) ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟ: ರಸವೆಂದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಜ್ಞೆ — ಕ್ಷಣಕಾಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಹಂನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು ಭಾವವನ್ನು ಅದರ ಶುದ್ಧ, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸವಿಯುವುದು. ಶಾಂತವನ್ನು ಒಂಬತ್ತನೆಯ ರಸವಾಗಿ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದವನೂ ಅವನೇ.

ಭಕ್ತಿಯ ತಿರುವು. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಭಕ್ತಿ ಚಳವಳಿಗಳು ರಸವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಆಗಿಸಿದವು — ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಗೌಡೀಯ ವೈಷ್ಣವ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ: ರೂಪ ಗೋಸ್ವಾಮಿ (16ನೇ ಶತಮಾನ) ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಪರಮ ರಸವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿದರು. ಕೀರ್ತನೆ, ರಾಸಲೀಲೆ ಮತ್ತು ದಾಸ-ಸಂತರ ಕಾವ್ಯ — ಇವೆಲ್ಲ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿದ ರಸಸಿದ್ಧಾಂತವೇ. ನಮ್ಮ ಪುರಂದರದಾಸರ ಕೀರ್ತನೆಗಳೂ ಈ ಧಾರೆಯ ಭಾಗ.

ಎಲ್ಲ ಕಲೆಗಳಲ್ಲೂ. ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸಕರು ರಸವನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಾನದಂಡ ಮಾಡಿದರು; ಸಂಗೀತಗಾರರು ರಾಗಗಳನ್ನು ರಸ ಮತ್ತು ಹೊತ್ತುಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದರು; ಚಿತ್ರಕಾರರು ರಾಗಮಾಲಾ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು — ರಾಗಗಳು ಭಾವಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ; ನರ್ತಕರು ನವರಸವನ್ನು ದೈನಂದಿನ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮತ್ತು ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಪ್ರಯಾಣ ನಿಲ್ಲಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ: ಇಂದಿಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು ಅದೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ — ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಏನನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ?

ಕಲಾವಿದರು ರಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ

ಕಲಾವಿದನಲ್ಲಿ ಭಾವ, ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ರಸ

ಚಕ್ಕರ್ ಮಧ್ಯದ ಕಥಕ್ ನರ್ತಕ, ಹಾರುವ ನಿಲುವಂಗಿ — ಚಕ್ಕರ್ ಮಧ್ಯದ ಕಥಕ್ ನರ್ತಕ — ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾವ. ಚಿತ್ರ: ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್

ಕಲಾವಿದನ ಸಾಧನೆ ಭಾವ — ಮುಖ, ಕಣ್ಣು, ಮುದ್ರೆ, ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಲಯದ ಮೂಲಕ ಭಾವದ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಅವತರಣ (ಅಭಿನಯ). ಕಥಕಳಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನವರಸವನ್ನು ಶುದ್ಧ ಮುಖಾಭ್ಯಾಸವಾಗಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ — ಒಂಬತ್ತು ಭಾವಗಳನ್ನು ಸರದಿಯಂತೆ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹಾಯಿಸುತ್ತಾ; ಭರತನಾಟ್ಯ ಮತ್ತು ಒಡಿಸ್ಸಿ ನರ್ತಕರು ಯಾವ ಮುದ್ರೆ, ಯಾವ ನೋಟ ಯಾವ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ; ಖಯಾಲ್ ಗಾಯಕ ಒಂದೇ ಸ್ವರವನ್ನು ಹಂಬಲ ಹುಟ್ಟುವವರೆಗೆ ಬಗ್ಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೃತ್ತವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವವನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ: ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಕೇಳುಗ — ರಸಿಕ, "ಸವಿಯುವವನು" — ಅರ್ಧ ಪ್ರದರ್ಶನವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿತ.

ಈ ತಾಣಕ್ಕೆ ರಸ ಭಾರತ ಎಂಬ ಹೆಸರೇಕೆ

ರಸ + ಭಾರತ

ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲೂ ಹರಿಯುವ ಎಳೆ ರಸವೇ. ಈ ತಾಣದ ನೃತ್ಯಗಳು, ರಾಗಗಳು, ಪಟಗಳು, ನೇಯ್ಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಪ್ರದೇಶ, ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೀರಾ ಭಿನ್ನ — ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಇರುವುದು ಮಾನವ ಹೃದಯವನ್ನು ಈ ಒಂಬತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯಿಂದ ತಟ್ಟುವುದಕ್ಕೇ. ರಸ ಭಾರತ ಎಂದರೆ, ಭಾವದಲ್ಲಿ: ಭಾರತ, ತನ್ನ ಕಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸವಿದದ್ದು. ಈ ತಾಣದ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಪುಟ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮಯ, ಮಾರ್ದವ ಅಥವಾ ಶಾಂತಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದರೆ — ಹೆಸರು ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ.

ನಿಖರತೆಯ ಕುರಿತು: ರಸಸಿದ್ಧಾಂತ ಎರಡು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದೆ; ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಗಳು ಭಿನ್ನ — ಪ್ರತಿ ರಸಕ್ಕೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೇಳಲಾಗುವ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಜೋಡಣೆಯೂ ಸೇರಿ; ಅವು ಆಕರದಿಂದ ಆಕರಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿಲ್ಲ. ಮೇಲಿನ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಬಣ್ಣಗಳು ಈ ತಾಣದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಆಯ್ಕೆ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳಲ್ಲ. ಈ ಕನ್ನಡ ಪುಟ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುವಾದ — ಭಾಷಾ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತೇವೆ.